Farby olejne to klasyczne medium malarskie złożone z pigmentu zawieszonego w spoiwie olejowym, najczęściej oleju lnianym lub szafranowym. Schną przez utlenianie, a nie przez odparowanie wody, dlatego długo pozostają plastyczne. Daje to czas na mieszanie kolorów, poprawki i budowanie obrazu warstwami.
Czym są farby olejne?
W farbie olejnej pigment odpowiada za kolor, a olej pełni funkcję spoiwa, które łączy cząsteczki pigmentu i pozwala im przylegać do podłoża. Taki skład nadaje farbie gęstą, maślaną konsystencję oraz charakterystyczną głębię barw. To jedno z klasycznych mediów malarskich, stosowane na płótnie, desce i innych odpowiednio przygotowanych powierzchniach.
Najczęściej używa się oleju lnianego, ale spotyka się też olej szafranowy, makowy lub orzechowy. Rodzaj spoiwa wpływa między innymi na czas schnięcia, odcień i właściwości warstwy malarskiej. Farby olejne są dostępne zarówno w seriach dla początkujących, jak i w produktach o wysokiej koncentracji pigmentu przeznaczonych do profesjonalnej pracy.
Czym różnią się farby olejne od akrylowych?
Najważniejsza różnica dotyczy sposobu schnięcia. Farby akrylowe schną głównie przez odparowanie wody, natomiast olejne utwardzają się w wyniku reakcji spoiwa z tlenem. Dlatego akryl zwykle szybko tworzy suchą powierzchnię, a farba olejna może pozostawać podatna na mieszanie przez wiele godzin lub dłużej.
| Cecha | Farby olejne | Farby akrylowe |
|---|---|---|
| Czas schnięcia | Zwykle długi, zależny od grubości warstwy i użytego medium | Zwykle krótki, ponieważ woda odparowuje |
| Rozcieńczanie | Olej, medium olejne lub przeznaczony do tego rozpuszczalnik | Woda lub medium akrylowe |
| Możliwość poprawek | Łatwe mieszanie i poprawianie przed utwardzeniem warstwy | Trzeba działać szybciej, ponieważ powierzchnia szybko wysycha |
| Czyszczenie narzędzi | Wymaga odpowiedniego rozpuszczalnika lub środka do farb olejnych | Zwykle wystarcza woda, jeśli farba nie zaschła |
Olej daje większą swobodę w łagodnym łączeniu przejść tonalnych, ale wymaga miejsca, w którym obraz może spokojnie schnąć. Akryl lepiej sprawdza się wtedy, gdy zależy Ci na szybkim nakładaniu kolejnych warstw i prostszym sprzątaniu stanowiska.
Jakie właściwości mają farby olejne?
Długi czas schnięcia jest jednocześnie zaletą i ograniczeniem. Pozwala mieszać kolory bezpośrednio na płótnie, wygładzać krawędzie, zmieniać proporcje barw i usuwać fragmenty, które nie odpowiadają zamierzeniu. Z drugiej strony kolejne etapy pracy wymagają cierpliwości, zwłaszcza gdy nakładasz grube warstwy.
Farby olejne są cenione za nasycenie, trwałość i szeroki zakres możliwych efektów. Cienko rozprowadzona, transparentna warstwa może tworzyć laserunek, czyli delikatną powłokę przepuszczającą światło i wpływającą na kolor warstwy znajdującej się pod spodem. Z kolei impast polega na nakładaniu farby grubiej, często za pomocą pędzla lub szpachli, aby zachować wyraźną fakturę i ślad narzędzia.
Trwałość obrazu zależy nie tylko od samej farby, ale też od jakości pigmentów, przygotowania podłoża, sposobu warstwowania i warunków przechowywania. Właściwie wykonane obrazy olejne mogą zachować kolor przez bardzo długi czas, szczególnie gdy użyto pigmentów o dobrej odporności na światło.
Jak malować farbami olejnymi?
Na początku pracuj na zagruntowanym podobraziu i nakładaj kolejne warstwy zgodnie z podstawowymi zasadami techniki:
- Przygotuj podłoże. Płótno, deskę lub karton pokryj odpowiednim gruntem. Zmniejsza on chłonność powierzchni i poprawia przyczepność farby.
- Zacznij od warstwy chudej. Pierwsze szkice i podmalówki mogą zawierać więcej rozpuszczalnika i mniej oleju, dzięki czemu są cieńsze oraz szybciej schną.
- Stosuj zasadę „tłuste na chude”. Kolejne warstwy powinny zawierać stopniowo więcej oleju lub medium. Elastyczniejsza warstwa położona na mniej tłustej ogranicza ryzyko pękania powierzchni obrazu.
- Nie używaj wody jako rozpuszczalnika. Tradycyjna farba olejna nie miesza się z wodą. Do rozcieńczania i czyszczenia wybierz środek przeznaczony do farb olejnych, najlepiej o możliwie łagodnym zapachu, i stosuj go zgodnie z instrukcją producenta.
- Zabezpiecz gotowy obraz po wyschnięciu. Werniks nakłada się dopiero wtedy, gdy warstwa malarska jest odpowiednio utwardzona. Chroni on powierzchnię i może nadać jej połysk, satynowe lub matowe wykończenie.
Zasada „tłuste na chude” ma znaczenie przede wszystkim przy malowaniu wielowarstwowym. Pominięcie jej może sprawić, że warstwy będą wysychały w różnym tempie, a powierzchnia z czasem stanie się podatna na pękanie.
Co jest potrzebne na start?
Do rozpoczęcia pracy nie potrzebujesz rozbudowanego zestawu. Podstawowe wyposażenie obejmuje:
- Farby olejne w kilku podstawowych kolorach.
- Pędzle z włosiem naturalnym lub syntetycznym przeznaczone do farb olejnych.
- Zagruntowane podobrazie, na przykład płótno malarskie.
- Bezzapachowy rozpuszczalnik do rozcieńczania i czyszczenia narzędzi.
- Olej lub medium malarskie do regulowania płynności i zawartości spoiwa.
Farby olejne wymagają wolniejszego tempa niż akryle, ale odwdzięczają się szerokimi możliwościami mieszania kolorów, modelowania światła i budowania faktury. Jeśli masz miejsce na spokojne schnięcie obrazu i chcesz pracować warstwami, ta technika może być dobrym wyborem na początek.
